Πολλές οι αιτίες, λίγες οι λύσεις!
Δύο νέες αυτοχειρίες στρατιωτών που υπηρετούσαν την θητεία τους, ανακοίνωσε προχθές το Γενικό Επιτελείο Στρατού. Από την αρχή του χρόνου έξι άνθρωποι έθεσαν τέλος στη ζωή τους (πέντε στο Στρατό Ξηράς κι ένας στο Πολεμικό Ναυτικό), ενώ κατεγράφη και μία απόπειρα αυτοκτονίας στο Χαϊδάρι.
Η έξαρση των αυτοκτονιών προκαλεί έντονη ανησυχία στους επιτελείς του ελληνικού στρατού οι οποίοι εύχονται το φαινόμενο να οφείλεται σε κακή συγκυρία. Γεγονός είναι ότι μόλις το πρώτο τρίμηνο του 2007 ο δείκτης των αυτοκτονιών αγγίζει τον σχετικό δείκτη του 2006 στο σύνολό του και ξεπέρασε το ποσοστό του 2005. Πίσω όμως από την «ψυχρή» καταγραφή ποσοστών και αριθμών, βρίσκονται νέοι άνθρωποι που στερούν από τον εαυτό τους τη ζωή βυθίζοντας στην οδύνη τις οικογένειές τους και τα αγαπημένα τους πρόσωπα.
Οι αιτίες
Το ζητούμενο στην προκειμένη περίπτωση είναι ένα: Τι οδηγεί τους στρατιώτες και τους στρατιωτικούς στην αυτοκτονία; Οι απαντήσεις σε αυτό το ερώτημα δεν είναι εύκολη υπόθεση. Σύμφωνα με τα συμπεράσματα δύο ερευνών που έγιναν εντός του 2006 από το ΓΕΣ, ο πρώτος και σημαντικότερος λόγος αυτοκτονίας στο στράτευμα είναι οι σχέσεις με το άλλο φύλο (περίπου 50%). Ακολουθεί ως αιτία με 35% το οικογενειακό περιβάλλον (προβλήματα στην οικογένεια, χωρισμένοι γονείς κ.λπ.). Με μικρότερο ποσοστό (περίπου από 5%) καταγράφονται ως αιτίες η χρήση τοξικών ουσιών, προβλήματα εντός της μονάδας και διάφοροι, μη προσδιορισμένοι, εξωτερικοί παράγοντες.
Ένα άλλο στοιχείο που έχει προκύψει από τις έρευνες είναι ότι μεγάλο ποσοστό όσων έχουν τάσεις αυτοκτονίας έχει ήδη βεβαρημένο ψυχολογικό προφίλ πριν από την κατάταξη στον στρατό, το οποίο αναδεικνύεται, όπως λένε ειδικοί, με την παρουσία σε μικρό χρονικό διάστημα και άλλων παραγόντων («συνεργική δράση»). Κατά τους ειδικούς σημαντικό ρόλο παίζουν και τα «εξωτερικά ερεθίσματα» κατά τις ώρες της μεγάλης φόρτισης μέσω κινητών τηλεφώνων (συνομιλίες, SMS).
Γράφημα από την εφημερίδα “Το Έθνος”
Σύμφωνα με μία από αυτές τις έρευνες που πραγματοποιήθηκε από επιστήμονες της Ψυχιατρικής Κλινικής του 411 Γενικού Στρατιωτικού Νοσοκομείου Τρίπολης, σε 1.098 νεοσύλλεκτους και τα αποτελέσματά της ανακοινώθηκαν στο 19 ιατρικό συνέδριο των Ενόπλων Δυνάμεων, ο αριθμός των ατόμων που εμφάνιζαν τάσεις αυτοκτονίας και έκαναν χρήση ναρκωτικών ουσιών πριν από τον στρατό κυμαίνεται στο 17% – 33%, ενώ στη διάρκεια της θητείας τους το ποσοστό αυτό φτάνει έως το 44%. Ταυτόχρονα, το 24% των νεοσύλλεκτων στρατιωτών έδειχνε να αισθάνεται ότι η ζωή τους δεν έχει κανένα νόημα, ενώ την αίσθηση αυτή την είχε μόνο το 11,7% πριν καταταγεί.
Εξαιρετικός στρεσογόνος παράγοντας ειδικά για τους νεοσύλλεκτους είναι η μεταπήδηση από την πολιτική στην στρατιωτική ζωή με ό,τι συνεπάγεται αυτό στην ψυχοσύνθεση του ατόμου από την μια δεδομένη κατάσταση (οικογένεια, φίλοι, σχέσεις, «ελευθερία», εργασία, σπουδές) σε μια άλλη άγνωστη, αβέβαιη, σκληρότερη από πλευράς ελεύθερης βούλησης κινήσεων και οριοθέτησης της καθημερινότητας.
«Ενώ οι απαιτήσεις από το στρατό δεν έχουν διαφοροποιηθεί πολύ σε σχέση με κάποιες δεκαετίες πριν, η κατάσταση των παιδιών που έρχονται να στρατευτούν είναι ριζικά διαφορετική. Αποτέλεσμα, το στρες που υπάρχει, στο πλαίσιο της ψυχαγωγής του στρατιώτη, ναύτη ή σμηνίτη, έχει να καλύψει πολύ μεγαλύτερη απόσταση σήμερα από ό,τι πριν από 20 ή 30 χρόνια. Όταν έρχεται ο άλλος να καταταγεί, δεν έχει να ταυτιστεί με ένα σύστημα που δεν φοβάται. Δεν υπάρχει η αλλοτινή επιβράβευση. Θεωρείται χαμένος χρόνος.
»Υπάρχει ο φόβος του αγνώστου, που εμπερικλείει το φόβο της εγκατάλειψης και του αιφνιδιασμού. Φόβοι μεγαλύτεροι πλέον από πριν, γιατί η απόσταση της πολιτικής ζωής του μαθητή ή του φοιτητή, κάποτε, δεν ήταν τόσο πολύ μακριά από τις απαιτήσεις του στρατού. Ήταν πιο σκληρή η ζωή παλιότερα. Ήταν πιο κοντά στις πρωτογενείς άμυνες ο υπό στράτευση. Τώρα είναι πιο χαμηλά τα πράγματα, πιο διαλυτικά. Αποτέλεσμα είναι, να βλέπουμε ένα σκορποχώρι να πρέπει να μπει κάτω από τα πρέπει», επισημαίνει σε συνέντευξή του στην εφημερίδα «Ελευθεροτυπία», ο πλοίαρχος Βασίλης Μενούτης, ψυχολόγος-ψυχίατρος, επίκουρος καθηγητής Κοινωνικής Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο Ρεθύμνου, διευθυντής στο Ναυτικό Νοσοκομείο Πειραιώς και στο Ναυτικό Νοσοκομείο Αθηνών καθώς και σύμβουλος επί ψυχολογικών θεμάτων της διεύθυνσης υγειονομικού του ΓΕΕΘΑ.
Στο ερώτημα, γιατί αυτοκτονούν οι στρατιώτες ο κ. Μενούτης απαντά: «Το κυριότερο στοιχείο, όπως δείχνουν οι σχετικές έρευνες, είναι η αλλαγή της ταυτότητάς τους, η δυσκολία προσαρμογής. Χρειάζεται ακόμα πιο ενδελεχής έρευνα για να απαντηθεί το γιατί με ασφάλεια, κυρίως σε ό,τι αφορά τις αυτοκτονίες στις μεθοριακές μονάδες του Έβρου».
Από την πλευρά του ο κλινικός ψυχολόγος κ. Χρήστος Μουτζούκης υποστηρίζει ότι: «τρεις παράγοντες “βγάζουν” τα ψυχολογικά προβλήματα: Ο βιολογικός, που μας φέρνει την προδιάθεση. Ο ψυχισμός, καθώς στο τέλος της εφηβείας ή στην έναρξη της ενηλικίωσης, όταν “χωλαίνει” ο ψυχισμός μπορεί κάποια στρεσογόνος πίεση (π.χ. ο στρατός, οι εξετάσεις για το πανεπιστήμιο, μία ερωτική απογοήτευσή κ.λπ.) να… βγάλει το σπυράκι. Τέλος, στην εποχή μας, οι νέοι μεγαλώνουν σε συνθήκες πίεσης και αβεβαιότητας, με το τοπίο για το αύριο να είναι θολό και με αποτέλεσμα να βιώνουν υπαρξιακά προβλήματα».
Τα μέτρα
Όπως διαφαίνεται το πρόβλημα είναι υπαρκτό και σοβαρό. Ποια όμως είναι τα μέτρα που αυτή τη στιγμή λαμβάνονται; Σύμφωνα με ρεπορτάζ της Ιωάννας Ηλιάδη στην εφημερίδα «Το Έθνος» είναι:
-
Οι γραμμές ψυχοκοινωνικής μέριμνας που συμβάλλουν πολύ συχνά στην ψυχολογική στήριξη όσων το έχουν ανάγκη, αλλά δεν μπορούν να μειώσουν τον αριθμό των αυτοκτονιών.
-
Οι στρατευμένοι, όταν φτάνουν στις νέες τους μονάδες, δίνουν συνέντευξη στον διοικητή. Όμως ο άνθρωπος ο οποίος ασχολείται με τα πάντα σε μια μονάδα δεν μπορεί να εντοπίζει άτομα με πιθανά προβλήματα και τάσεις αυτοκτονίας, ιδιαίτερα αν δεν είναι ειδικά εκπαιδευμένος.
-
Τα σεμινάρια που γίνονται σε στελέχη του στρατού μπορεί να είναι βοηθητικά, ωστόσο δεν μπορούν να είναι επαρκή για να εντοπίζουν τα αδύναμα άτομα και να αποτρέπουν πιθανές αυτοκτονίες.
Αρκούν; Προφανώς όχι! Το παν στην προκειμένη περίπτωση είναι τόσο ο εξορθολογισμός της θητείας σε ποιότητα και χρονική διάρκεια και, ασφαλώς, μεγαλύτερη μέριμνα για τον στρατευμένο ως προσωπικότητα με αυτοτελή ψυχοσύνθεση και χαρακτήρα.
Τα τηλέφωνα SOS για την ψυχολογική υποστήριξη των στρατευσίμων και στους τρεις κλάδους των ενόπλων δυνάμεων.
πηγές: Εφημερίδα «Ελευθεροτυπία», εφημερίδα «Τα Νέα», εφημερίδα «Το Έθνος», σάιτ «Omhroi.gr».
